در این راهنما، مفاهیم اصلی حقوق و دستمزد، نحوه محاسبه حداقل مزد، پایه سنوات، حق اولاد و مزایای قانونی سال 1404 به همراه فایل‌های کاربردی ارائه شده است.
کلیه دریافت‌های قانونی که کارگر به اعتبار قرارداد کار، اعم از مزد یا حقوق، عائله‌مندی، کمک‌هزینه مسکن، خواربار (کمک‌هزینه اقلام مصرفی خانوار)، ایاب و ذهاب، مزایای غیرنقدی، پاداش افزایش تولید، سود سالانه و نظایر آن‌ها دریافت می‌کند، حق‌السعی نامیده می‌شود. (ماده 34 قانون کار)
مزد عبارت است از وجوه نقدی یا غیرنقدی، یا مجموع آن‌ها، که در قبال انجام کار به کارگر پرداخت می‌شود. (ماده 35 قانون کار)
مزد ثابت عبارت است از مجموع مزد شغل و مزایای ثابت پرداختی به تبع شغل. مزایای رفاهی و انگیزه‌ای از قبیل کمک‌هزینه مسکن، خواربار، کمک‌هزینه عائله‌مندی، پاداش افزایش تولید و سود سالانه جزو مزد ثابت و مزد مبنا محسوب نمی‌شوند. (ماده 36 قانون کار)
مزدی است که برای انجام یک ساعت کار تعیین و به‌صورت ساعتی، روزانه، هفتگی یا معمولاً ماهانه پرداخت می‌شود. در صورتی که طبق قرارداد یا عرف کارگاه پرداخت مزد ماهانه باشد، پرداخت باید در پایان ماه انجام شود که در این حالت مزد مذکور «حقوق» نامیده می‌شود.
به مبالغ دیگری که علاوه بر مزد پایه، در قالب وجوه نقدی یا غیرنقدی به کارگر پرداخت می‌شود، مزایا گفته می‌شود. مزایا می‌توانند مستمر یا غیرمستمر و نقدی یا غیرنقدی باشند.
مزایایی است که کارگر هر ماه و به‌صورت یکسان دریافت می‌کند و می‌تواند نقدی یا غیرنقدی باشد.
مانند حق مدیریت، حق پست، حق اولاد، حق تأهل، حق مسکن، کمک‌هزینه اقلام مصرفی خانوار، ایاب و ذهاب، بدی آب‌وهوا، فوق‌العاده شغل، فوق‌العاده مسئولیت و حق جذب.
مانند استفاده از مسکن واگذارشده از سوی کارفرما با یا بدون اثاثیه، اتومبیل اختصاصی با یا بدون راننده و مزایای غیرنقدی مانند خواربار و بن.
مزایایی که دائمی نیستند و با توجه به شرایط کار پرداخت می‌شوند؛ مانند اضافه‌کار، فوق‌العاده مأموریت، پاداش انجام کار، بازخرید ایام مرخصی و پاداش بهره‌وری.
مزایایی که دائمی نیستند و با توجه به مناسبت‌های دینی، تاریخی یا تقویمی پرداخت می‌شوند؛ مانند در اختیار گذاشتن پوشاک، برنج و روغن در ماه رمضان یا کارت هدیه غیرنقدی به مناسبت روز زن.
بین «مزد» و «مزایا» تفاوت‌های اساسی وجود دارد و این دو مفهوم نباید مترادف در نظر گرفته شوند.
نحوه محاسبه مزد پایه در هر سال عبارت است از حداقل مزد پایه سال قبل، ضرب در ضریب افزایش سالانه، به‌اضافه عدد ثابت مصوب شورای‌عالی کار.
بر اساس مصوبه افزایش مزد سال 1404، ضریب افزایش سالانه 32 درصد و مبلغ ثابت روزانه 310٬535 ریال تعیین شده است.
برای محاسبه مزد پایه روزانه سایر سطوح شغلی نیز باید به جای حداقل مزد روزانه سال قبل، از مزد روزانه سال گذشته کارکنان در فرمول زیر استفاده شود:
به کارگرانی که یک سال از شروع به کار آن‌ها در همان کارگاه گذشته باشد، پایه سنوات تعلق می‌گیرد. پایه سنوات از شروع سال دوم به کارگران تعلق گرفته و باید در ردیفی جداگانه از مزد پایه درج و پرداخت شود. مبالغ پایه سنوات هر سال متفاوت است.
بر اساس مصوبه افزایش مزد سال 1404، به کارگرانی که در سال 1404 دارای یک سال سابقه کار شده‌اند یا یک سال از دریافت آخرین پایه سنواتی آنان گذشته است، مبلغ روزانه 94٬000 ریال و ماهانه 2٬820٬000 ریال به عنوان پایه سنوات اولین سال سابقه پرداخت می‌شود.
همه کارگران دارای قرارداد دائم یا موقت مشمول قانون کار که دارای یک سال سابقه شده‌اند یا یک سال از دریافت آخرین پایه سنوات آنان در همان کارگاه گذشته است، حتی اگر حق سنوات یا مزایای پایان کار خود را تسویه کرده باشند، مشمول دریافت پایه سنوات هستند. پایه سنوات بخشی از مزد ثابت و مشمول بیمه و مالیات است.
برای افرادی که بیش از یک سال سابقه دارند و در سال قبل نیز مبلغی به عنوان پایه سنوات در قرارداد آن‌ها ثبت و ماهانه پرداخت شده است، پایه سنوات سال قبل در ضریب افزایش سال جدید ضرب و حاصل آن با حداقل پایه سنوات سال جاری جمع می‌شود.
اداره کل روابط کار وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی همه‌ساله همراه با بخشنامه افزایش مزد، جدول احتساب پایه سنوات افراد تا سی سال سابقه را منتشر می‌کند و می‌توان به جای محاسبه، از ستون صفر جدول مذکور استفاده کرد.
بر اساس ماده 86 قانون تأمین اجتماعی، به بیمه‌شدگانی که دارای فرزند هستند مبلغی به عنوان حق اولاد از سوی کارفرما پرداخت می‌شود. شرایط اصلی دریافت عبارت‌اند از:
بر اساس ماده واحده قانون اصلاح قوانین تنظیم جمعیت و خانواده مصوب 20 خرداد 1392، محدودیت پرداخت عائله‌مندی تا دو فرزند لغو شده است؛ بنابراین با احراز سایر شرایط قانونی، حق اولاد به ازای هر فرزند و بدون محدودیت در تعداد فرزندان پرداخت می‌شود. حق اولاد مشمول مالیات است، اما مشمول بیمه نیست.
این مبلغ برای اشخاص متأهل و مجرد و برای یک ماه کارکرد کامل تعیین شده است. در صورت کارکرد کمتر از یک ماه، متناسب با روزهای کار تعدیل می‌شود. حق مسکن در سال 1404 مشمول مالیات و بیمه است.
این مبلغ برای اشخاص متأهل و مجرد و برای یک ماه کارکرد کامل است. در صورت کارکرد کمتر از یک ماه، متناسب با روزهای کار تعدیل می‌شود. پرداخت آن الزامی و در سال 1404 مشمول مالیات و بیمه است.
حق تأهل از سال 1403 به مزایای کارگران افزوده شده است و در سال 1404 فقط به اشخاص متأهل، اعم از زن یا مرد، پرداخت می‌شود. این مبلغ برای یک ماه کارکرد کامل است و در صورت کارکرد کمتر، متناسب با روزهای کار تعدیل می‌شود. حق تأهل مشمول مالیات و بیمه است.
مبالغ کمک‌هزینه مسکن، کمک‌هزینه اقلام مصرفی خانوار و حق تأهل در ماه‌های 29، 30 و 31 روزه ثابت است، اما بر اساس میزان کارکرد می‌تواند کمتر از مبلغ کامل ماهانه باشد.
| گروه | عنوان | مبلغ روزانه (ریال) | مبلغ ماهانه (ریال) |
|---|---|---|---|
| مزد ثابت | حداقل مزد پایه | 3٬463٬656 | 103٬909٬680 |
| پایه سنوات برای کارکنان دارای یک سال سابقه | 94٬000 | 2٬820٬000 | |
| مزایا | حق اولاد به ازای هر فرزند | — | 10٬390٬968 |
| کمک‌هزینه مسکن | — | 9٬000٬000 | |
| کمک‌هزینه اقلام مصرفی خانوار | — | 22٬000٬000 | |
| حق تأهل برای کارکنان متأهل | — | 5٬000٬000 |
با نرم‌افزار آنلاین حقوق و دستمزد درسان، افزایش حقوق و تمدید قراردادهای کارکنان را سریع‌تر انجام دهید. امکان استفاده یک‌ماهه رایگان و دسترسی به آموزش کامل، حتی پیش از خرید نرم‌افزار، فراهم است.
